Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasıyla kapanan defterler, dijital çağda tamamen farklı bir kulvarda yeniden açıldı. Günümüzde küresel liderlik yarışı, ordulardan ziyade algoritma merkezli yazılımlar üzerinden ilerliyor.
Washington ve Pekin hattında tırmanan bu gerilim, dünya genelindeki diğer devletleri de doğrudan bir taraf seçmeye zorlayan bir ittifak savaşına dönüştü. Sürecin temelinde donanım bağımlılığı yatıyor. Çin, çip üretiminin ana damarını oluşturan kritik minerallerin tedarikinde açık ara pazar lideri konumunda. Amerika Birleşik Devletleri ise müttefikleriyle hareket ederek Pekin’in gelişmiş Nvidia çiplerine erişmesini engellemeye çalıştı. Hatta Hollandalı ASML şirketinin ürettiği üst düzey çip imalat makineleri de bu kısıtlamaların hedefi oldu. Çin tarafı hamle geciktirmedi; misilleme olarak kritik minerallerin Batı ülkelerine satışına kısıtlama getirdi.
Tedarik ağındaki bu kilitlenmeyi aşmak isteyen Washington, ham madde krizini çözmek adına “Pax Silica” adını verdiği ortaklık yapısını duyurdu. Pekin ise Batı menşeili yazılımlara alternatif oluşturacak “Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü” çatısı altında kendi açık kaynaklı modellerini yaygınlaştırmayı hedefliyor.
Moonshot AI benzeri Doğu merkezli girişimler, OpenAI ve Anthropic imzalı sistemlerin performansını yakalamış durumda. Bu ivme, rekabetin şiddetini artırıyor.
Amerikan Dışişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan diplomatik taslak belgede, gri alanlara yer verilmeyeceği net biçimde belirtildi. Washington yönetimi, kurguladığı altyapıya dahil olmak isteyen ülkelerin Çin merkezli girişimlerden tamamen uzak durmasını şart koşuyor. Hazırlanan metinde, rakip bloğa imza atan devletlerin Amerikan liderliğindeki dijital ağların dışında bırakılacağı açıkça vurgulandı. İki tarafta birden yer almanın imkansız olduğu bu yeni dönemde, imzalanan deklarasyonlar sadece bir formallik değil, kesin bir taraf olma taahhüdü anlamı taşıyor.
